UYKU BOZUKLUKLARI – Prof. Dr. Gülay Kenangil

PARKİNSON HASTALIĞI’INDA UYKU BOZUKLUKLARI
Uyku sorunları hem erken evre hem de geç evre hastalarımızda hayatı güçleştiren
problemlerdendir. Gece yaşanan problemler; uykuya dalma güçlüğü, uykuyu sürdürme güçlüğü,
huzursuz bacak sendromu, REM uyku davranış bozukluğu olarak sıralanabilir. Bunun dışında
gündüz aşırı uykululuk da Parkinson hastalarının yaşadığı uyku bozukluklarındandır. En sık
yaşanan uyku problemi gece uykunun bölünmesi ve sabah çok erken uyanmadır. PH ‘nın %55-
80 inde bu uyku problemlerine rastlanılır. 8 yıllık bir çalışmada insomni yani uyku bozuklukları
(Uykuya dalma, uykunun gece bölünmesi, sabah erken uyanma) hastaların %54-60 ında
saptanmıştır. Uyku bozuklukları, depresyon, kadın cinsiyet ve hastalık süresi ile ilişkili
bulunmuştur. PH’nın yaklaşık %40 ının uyku problemleri için ilaç kullandığı tahmin edilmektedir.
Gece uyanmalarının en sık nedeni gece sık idrar çıkma, yatakta dönme güçlüğü, kramplar,
korkulu rüyalar ve özellikle boyun ve sırtta olan ağrılardır. Bazen aşırı titreme de uykunun
bölünmesine yol açabilir. REM uykusunda kaybolmasına rağmen PH’nın istirahat titremesi hafif
uykuda devam edip hastayı uyandırabilir. Hastaların bazılarında sabah erken saatlerde ağrılı
distoniler(kasılmalar ) olur ki bu da hastayı uyandırabilir. Depresyonu olan hastalar da gece iyi
uyuyamadıkları ve uyku zamanları kısaldığı için sabah çok erken uyanırlar. Bu problemler için
hastanın gece idrara çıkmasını azaltan ilaçlar kullanılabilir. Yatakta gece dönme problemi olan
hastalarımız için uzun etkili levodopa preperatları kullanabiliriz. Krampları varsa kan tahlilleri
sonucu saptanan kalsiyum ve magnezyum eksiklikleri varsa tedavi edebiliriz. Ağrıları için yine
levodopaya ek ağrı kesici ilaçlar verebiliriz.
Huzursuz bacak sendromu (HBS) PH hastalarında sık görülür. Tam olarak sıklığı
bilinmemektedir.Hastalar genellikle hoş olmayan bir duygu ile birlikte yatağa uzandığında
sürekli bacaklarını hareket ettirme isteği duyarlar. Semptomlar genellikle geceleri ortaya çıkan,
hasta istirahatte iken daha da kötüleşen ve hastayı yataktan kaldıran ve hareket edince
yürüyünce azalan özellikler taşır. HBS tedavi edilebilir bir semptomdur, farklı gruplardan ilaç
tedavileri ve ferritin düzeyi düşük hastalarda demir preperatları ile hastalarımız rahatlatılabilir.
Uykuda periyodik bacak hareketleri (UPBH) : Sıklıkla HBS ile beraberdir. Semptomları tipik
olarak yavaş, ritmik ayak ve ayak başparmağında geriye kıvrılma şeklinde hareketlerdir. Bazı
hastalarda diz ve kalçada da bükülme hareketi olur. Tahmin edilem UPBH prevalansı %30-80
arasındadır.
REM uyku davranış bozukluğu (RDB): PH sık görülen diğer bir uyku problemidir.REM uykusu
sırasında normalden farklı olarak kas tonusunun arması sonucu yaşanan güçlü coşkulu
hareketlerden oluşur. Hastalar rüyalarını canlı yaşarlar. Gece yanındaki eşini tekmeler, yumruk
atabilir, yüksek sesle bağırabilir. Yanında yatan eşini hatta kendini yaralayabilir. RDB PH
hastalarının %15-47 sinde saptanmıştır. İdiyopatik RDB olanların 3⁄4 ü yıllar sonra PH ya da
diğer parkinsonizm tablolarını geliştirirler. PH öncüsü olarak kabul edilebilir. RDB tedavisi ile

hastalarımızın semptomları azalmakta ve ortadan kaybolmaktadır.

GÜNDÜZ AŞIRI UYKULULUK

Gündüz aşırı uyuklamaları ve uyku atakları şeklinde olur. PH da %33-76 sıklıktadır. Özellikle
araba kullanımı sırasında tehlikelere yol açabilir. Gece uyku problemi yaşanması, depresyon,
demans, dopaminerjik tedavi, eşlik eden diğer hastalıklar ve erkek cinsiyette risk fazladır.
Hastalar için önerilerilerimiz şu şekildedir. 1- Gece uykularını düzenlemek, 2- Dopamin
agonistlerinin uygun dozlarda azaltılması veya kaldırılması : Hastalarımızın çoğunun kullandığı
(pramipexola, ropinirole gibi ilaçlar) gündüz uyluluğuna neden olur.Hastalar ani uyku atakları
yaşayabilirler. Levodopa da daha az olsa da uyku hali yapabilir ama motor semptomlara etkisi
nedeniyle azaltmak ya da kaldırmak güçtür.3- Hastaları eğitmek (Bazı vakalarda gün içi uyklu
atakları olan kişilere bir süre araba kulllanmaması konusunda uyarmak gerekebilir. 4- İlaçsız
tedaviler arasında parlak ışık tedavisi mevcuttur. Yapılan bir çalışmada 31 PH na günde 2 kez 1
er saat 14 gün boyunca uygulanan parlak ışık tedavisi ile gündüz uykululuğunun azaldığı
gösterilmiştir. Gündüz yapılan fizik aktivite ve egzersizler önerilmektedir. Kafein alımı işe
yarayabilir.
5- İlaç tedavisi: Diğer ilaçsız tedaviler ve önlemler işe yaramadığında, gündüz uykululuğu için
kullanılan ilaçlar işe yarayabilmektedir. Ancak bu ilaçların etkinliği henüz kesin olarak
kanıtlanmamıştır.
Son olarak sağlıklı kişilerin de uyması gereken uyku hijyeninden söz etmemiz gerekir. Kaliteli bir
uyku için gerekli şartların oluşmasını sağlayan kurallara uyku hijyeni denir.
Uyku hijyenini sağlamak için yapmamız gerekenler: 1- Uyku gelince yatağa gidilmeli 2-
uyuyamazsanız yatakta vakit geçirmeyin. 3- Uygun sıcaklık ve karanlık bir odada uyuyun 4- TV
yi yatak odanızda izlemeyin. 5- Hafta içi ve hafta sonu yatış-kalkış saatlerinizi değiştirmeyin. 6-
Gündüz uykularından kaçının. 7- Geceleri alkol, kafeinli içecekler, çikolata tüketimini uykudan
4-5 saat önce kesin 8- Akşamları alkol sigara ve ağır yiyecekler tüketmeyin 9- Uykuyu bozacağı
bilinen ilaçları gece kullanmayın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir